रेशीम धाग्याचे 'वाई ' ऋणानुबंध ......!!

2017-08-23

रेशीम धाग्याचे 'वाई ' ऋणानुबंध ......!!

                   तलम वस्त्र म्हटल की डोळ्याच्या समोर येत ते रेशीम ...... ते रेशीम भारतात प्राचीन काळापासून अस्तित्वात आहे.... याचे दाखलेच द्यायचे झाले तर अगदी सातवाहन काळापर्यंत मागे जाता येते. भारतातून ग्रीक आणि रोमन या सभ्यतेला आपल्या कडून हे अतिउच्च प्रतिचे वस्त्र पुरविले जायचे ...... सातवाहनांची राजधानी  प्रतिष्ठान नगरीतून पैठणीची मागणी  मोठ्या प्रमाणावर असल्याचे उल्लेख आहे तसेच कोसल्याचेही काम कापड विनकामासाठी व्हायचे त्यामुळे रेशमाला अनन्य साधारण महत्व सुरुवाती पासूनच होते. औद्योगिक क्रांतीनंतर कापड निर्मितीत मोठी क्रांती झाली मानवी बळावर करायची कामे अत्याधुनिक यंत्राच्या साह्याने होवू लागली त्यामुळे कमी मनुष्य बळात भरपूर काम होवू लागल्यामुळे या व्यवसायाचे सूत्र बदललेवाई आणि परिसरात  जुन्याकाळापासून रेशीम काढण्याचे काम होत असे ..... आता राज्य शासनाने वाईत रेशीम पार्क तयार केला आहे..... त्या पार्कचा लेखाजोखा या लेखात मांडण्यात आला आहे.

 

              जिल्हा रेशीम कार्यालयाची स्थापना  रेशीम संशोधन  केंद्र म्हणून  वाई येथे सन 1958 रोजी करण्यात आली. सन 1980 सालापर्यंत वाई हे महाराष्ट्रातील रेशीम उद्योगाचे मुख्यालय होते. रेशीम उद्योगाचा प्रचार व प्रसार व्हावा हा मुख्य उद्देश ठेवून स्थापन केलेल्या उद्योगामध्ये रेशीम उद्योगामधील वेगवेगळ्या रेशीम किटकांच्या जाती, तुतीच्या जाती यावर संशोधनही झाले. महाराष्ट्र हे रेशीम उद्योगासाठी अपारंपारीक राज्य असल्याने केंद्रीय रेशीम मंडळाच्या सहाय्याने येथे रेशीम उद्योगाच्या विस्तारासाठी प्रशिक्षण पथदर्शक फार्म, रिलींग केंद्र, कापड विक्री, शेतकरी - विद्यार्थी प्रशिक्षण व देशविदेशातील पर्यटक भेटी अशा विविध पातळीवरील कार्यरत असणारे महाराष्ट्रातील केंद्र सिल्क व्हॅली म्हणून प्रसिध्द आहे. गेल्या दशकापासून जिल्ह्यातील या केंद्रावर मोठ्या प्रमाणात रेशीम क्रांती झालेली आहे. रेशीम शेतकऱ्यांनी या उद्योगाला आपलेसे करण्याचा प्रयत्न केला आहे. सध्या जिल्ह्यात 311 रेशीम उद्योजक शेतकरी 319 एकर क्षेत्रावर मानकानुसार रेशीम कोषांचे उत्पादन घेत आहेत. त्यांना सुधारीत तुतीच्या जाती व कोषांच्या जातींचा अंडीपुंज पुरवठा जिल्हा रेशीम कार्यालया मार्फत केला जातो. हे केंद्र अजूाही जुन्या वास्तू व साधासामुग्रीवर चालू आहे.

                वाई हे ठिकांण कृष्णातीरी ऐतीहासीक व प्रेक्षणिय स्थळ असून पाचगणी महाबळेश्वर या पर्यटन स्थळापासून अवघ्या 20 ते 25 किलोमीटर अंतरावर आहे. पर्यटन दृष्ट्या वाई हे महागणपतीसाठी प्रसिध्द आहे.  अशा ठिकांणी असणाऱ्या ऐतीहासीक रेशीम उद्योग केंद्राची सुरवात ज्या परिसरातून झाली  त्या वास्तुचे नुतनिकरण करण्यात आले आहे. या रेशीम केंद्रावर दरवर्षी सर्वसाधारण 10 ते 15 हजार पर्यटक, विद्यार्थी शैक्षणिक सहली, विदेशी पर्यटक आवर्जून भेट देतात. रेशीम उद्योगाची माहिती घेतात व कुतुहलाने कापड व संपूर्ण रेशीम प्रक्रीयेची माहिती मागतात जी सर्वतोपरी दिली जाते.

                    जिल्हा रेशीम कार्यालय, वाई जि. सातारा येथील म्युझीयम/चलचित्रगृह मध्ये लहान अळी संगोपानापासूान ते रेशीम कापड तयार करणे पर्यंत संपूर्ण यंत्रणा उभी करण्याचे काम चालू आहे. सदर काम हे तीन टप्यामध्ये करण्याचे नियोजित आहे. प्रथम टप्यामध्ये चलचित्रगृह तयार करण्यात आले आहे. यामध्ये रेशीम कार्यालय, वाई येथील उपलब्ध जागेतील प्रोजेक्टर लावून रेशीम उद्योगा संदर्भात परिपूर्ण माहिती दाखविण्यात येते सदर चलचित्रगृहाची क्षमता 50 प्रेक्षकांची आहे. सदर चलचित्रगृहासाठी संचालानालयामार्फत रेशीम उद्योगा संदर्भात माहितीपट दाखविण्यात येत आहे. रेशीम उद्योग हा महाराष्ट्रामध्ये अपारंपारीक उद्योग असल्याने बहूतांश जनतेला त्या संबंधि परिपूर्ण व शास्त्रोक्त माहिती नसल्या कारणाने हा माहितीपट त्यांना एकपथदर्शक प्रयोग ठरत आहे. सदर माहिती पट हा 20 मिाटिांचा असून त्यामध्ये अंडीपुंज निर्मिती ते रेशीम कापड तयार करणे पर्यंत संपूर्ण माहीती देण्यात आली आहे. सदर चलचित्रगृह हे जुन्या उपलब्ध असलेल्या इमारतीचे नुतनीकरण करुन उभारले आहे. त्यामध्ये 50 खुर्चांची खरेदी करुन बैठक व्यवस्था करण्यात आली आहे. तसेच माहितीपट दाखविण्यासाठी प्राजेक्टर, साउंड सिस्टीम, डीव्हीडी प्लेअर इत्यादी अनुषंगीक सामुग्री खरेदी केले आहे. सदर चलचित्रगृह शेतकरी चर्चासत्र व प्रशिक्षणासाठी ही उपयुक्त ठरत आहे.

               वाई रेशीम पथदर्शक फार्मवर उपलब्ध असलेल्या जुन्या 3500 स्के.फुट इमारतीचे नुतनीकरण करुन संग्रालय निर्मिती केली आहे. निसर्गातील चार ही प्रकारचे रेशीम म्हणजेच 1) तुती रेशीम 2) टसर रेशीम 3) एरी रेशीम 4) मुगा रेशीम या जातींचे कोष कापड प्रकीया दुर्मिळ मशिनरी, पुस्तके माहितीपत्रक, भिंत्तीचित्रे व कापड इत्यादी प्रकारचे दालन तयार करुन संग्रहीत करण्याचे काम चालू आहे. त्यामुळे रेशीम शेतकरी, उद्योजक, पर्यटक व विद्यार्थी यांना  रेशीम उद्योगाची संपूर्ण माहीती याद्वारे देण्यात येईल.

                 सदर म्युझीयम मध्ये कोष खरेदी प्रक्रिया कोष शिजवणेची प्रक्रिया उपलब्ध असलेल्या कॉटेज बेसिन मशिनवर धागा तयार करणे, रि-रिलींग करणे, लडी तयार करणे, व्टिस्टींग करणे व हातमागावर कापड तयार करणे इत्यादी  प्रात्यक्षिके उभी करण्यात येत आहेत. त्याच बरोबर टसर कोषापासून धागा निर्मितीचे मशीनसुध्दा उभारण्यात आले आहे.

               वाई येथील पथदर्शक फार्म, म्युझीयम व चलचित्रगृहाला भेट दणाऱ्या पर्यटकांसाठी रेशीम    चिंता-मंथा कुटीची उभारणी उपलब्ध असलेल्या जागेत नुतनीकरण करण्यात आली आहे. सदर कुटीमध्ये येणाऱ्या पर्यटकांची बैठकीची व जेवण अल्पोपहार बैठकीची व्यवस्था करण्यात आली आहे.

                वाई येथील पथदर्शक फार्म हा नैसर्गीक साधन सामुग्रीने संपन्न आहे. फार्मवर वड, पिंपळ, लिंब, निलमोहर, गुलमोहर, आंबा, जांबुळ व फुलझाडे अशी विविध प्रकारची वृक्ष संपदा असुन यामध्ये विविध जातीचे पक्षी प्रमुख्याने मोरांचे वास्तव्य आहे. सदर झाडावर मचान व कुटी उभारण्याचे नियोजन केलेले आहे. ज्यामुळे पर्यटकांना निसर्गाची जवळून अनुभूती घेता येईल.

              त्या प्रमाणे लहान मुलांसाठी चिल्ड्रन्स पार्क उभारण्याचे नियोजन केले आहे.  कार्यालया अंतर्गत असणाऱ्या पथदर्शक फार्मवर सिंचन विहीर ठिबक सिंचन रेशीम किटक संगोपनगृह तुती रोप वाटीका, रेशीम तुती लागवड अशा सुविधा निर्माण करण्यात आल्या आहेत.

               त्याच प्रमाणे वाई पथदर्शक फार्मवर तुती रोपांच्या ट्री व्हरायटीज तयार करण्यात आल्या आहेत. अर्जुन, एैन  या झाडांचे वृक्षारोपन भंडारा येथून रोपे मागवून घेवून करण्यात आली आहे. अर्जुन व एैन टसर रेशीम प्रजातीसाठी खाद्यान्न वृक्ष आहेत. एरी जातीच्या प्रजातीसाठी स्थानिक पातळीवरुन एरंडी बियाणे लावून एरंडीची झाडे तयार करण्यात आली आहेत. सदर झाडांच्या लागवडीमुळे रेशीम किटकांच्या चारही प्रमुख प्रजातीचे संगोपन वाई येथील रेशीम पथदर्शक फार्म करण्याचे नियोजजिले आहे. ज्यामुळे पर्यटकांना शेतकऱ्यांना व विशेषत: विद्यार्थ्यांना रेशमाच्या प्रमुख चारही जातींचे संगोपन एकाच ठिकांणी पहाता येईल.           

                        तशाच प्रकारे रेशीम उद्योगावर आधारीत प्रकाशने सर्वसामान्य वाचकांसाठी काही संबंधित पुस्तके उपलब्ध करण्यात आली आहेत. 

                   दुसऱ्या टप्यामध्ये, रेशीम उद्योगाची सुरवात ज्या ऐतिहासिक ठिकाणा पासून झाली  त्या जिल्हा रेशीम कार्यालय, वाई जि. सातारा येथे वाई-1, वाई-4, वाई-7 या रेशीम किटकांच्या प्रजाती विकसीत करण्यात आल्या त्या वाईचे हवामान हे तांत्रीक व वैज्ञानिक कारणास्तव प्रयोगासाठी (Research & Development) योग्य असून सध्याच्या काळात महाराष्ट्रामध्ये एकही संशोधन तथा विकास प्रयोगशाळा नसल्याने अशा प्रकारच्या (Research & Development)  लॅब ची सुरवात करण्याचे नियोजन आहे.  यामध्ये माती परिक्षण, पाणी परिक्षण, तुतीच्या नवीन प्रजाती व किटकांवर प्रयोग करण्यात येवून महाराष्ट्रातील भौगोलीक परिस्थितीनूसार सुधारीत खतांच्या मात्रा, तुतीच्या जाती विकसीत करण्यात येवून त्यांच्या शिफारशी करण्यासाठी याचा उपयोग होणार आहे.

                      त्याचप्रमाणे शेतकऱ्यांसाठी प्रशिक्षण वर्ग, संशोधन तथा विकास प्रयोगशाळा (Research & Development) चलचित्रगृह व संग्रहालय याची गरज या जिल्हा रेशीम कार्यालयास आहे. रेशीम केंद्रावर दर वर्षी सर्व साधारणपणे 200 शेतकऱ्यांचे तुती लागवड व किटक संगोपनचे प्रशिक्षण आयोजित केले जाते. त्यामध्ये तुती लागवडीपासून ते कोष विक्री पर्यंतचे प्रात्यक्षिक व मार्गदर्शा करण्यात येते. त्यासाठी शेतकरी प्रशिक्षण हॉल दुरुस्तीचे आयोजन आहे.  त्याप्रमाणे फार्मवरील पूर्ण रस्त्याच्या कामाचे नियोजनही या टप्यामध्ये करण्यात आले आहे.  
                   
--- युवराज पाटील,  

जिल्हा माहिती अधिकारी ,

सातारा


Social Sharing




आपली प्रतिक्रिया
प्रतिक्रिया

महत्वाच्या बातम्या

मुख्य सरन्यायाधीश दीपक मिश्रा यांच्यावर टीका करत दिल्ली येथील सर्वोच्च न्यायालयातील कार्यपध्दती अनुषंगाने चार न्यायमुर्तींनी घेतलेली भूमिका समर्थनीय असून त्याबाबत आत्मचिंतन करणे गरजेचे आहे. सर्वोच्च न्यायालय ही संस्था असून त्यातील अशा प्रकारामुळे सर्वसामान्यांना दिलासा देण्यात अपयशी ठरत आहे. दरम्यान, या प्रकरणावर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी मौन बाळगत गप्प राहणे पसंद केल्याने त्यांचे मौनच सर्वकाही सांगून जात असल्याचे मत ज्येष्ठ विधिज्ञ आणि बार कौन्सील ऑफ इंडियाचे माजी चेअरमन ऍड. डी.व्ही.पाटील यांनी व्यक्त केले.

येथील यशोदा टेक्निकल कॅम्पसमध्ये महिंद्रा अण्ड महिंद्रा या नामांकित कंपनीसाठी मुलाखती होणार आहेत. टेक्निकल अपरेंटिस आणि डिप्लोमा ट्रेनी या पदांसाठी या मुलाखती होणार असून मुलाखतींसाठी यशोदा टेक्निकल कॅम्पसमधील विद्यार्थ्यांसोबतच सातारा जिल्हा आणि जिल्ह्याबाहेरील विद्यार्थीही सहभागी होऊ शकतात. त्यामुळे सोमवारी सकाळी सव्वा नऊ वाजता मुलाखतीसाठी उपस्थित रहावे असे आवाहन ट्रेनिंग अण्ड प्लेसमेंट अधिकारी प्रा. तुषार शेंडे यांनी केले आहे.

पुणे येथील ज्येष्ठ उद्योजक, फोर्स मोटर्सचे प्रमुख डॉ.अभय फिरोदिया यांच्या फोर्स मोटर्स तर्फे सातारा येथील आर्यांग्ल हॉस्पिटलला रुग्णवाहिका देणगी स्वरुपात भेट देण्यात आली. हा सोहळा आर्यांग्ल हॉस्पिटलच्या प्रांगणात विविध मान्यवरांचे उपस्थितीत संपन्न झाला.

सातारा, जकातवाडी येथील जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळेत विवेकानंद केंद्र कन्याकुमारी नगरस्थान सातारा आणि विद्यावर्धिनी सार्वजनिक ग्राम वाचनालय जकातवाडी वाचनालयाच्या वतीने विवेकानंद आणि राजमाता जिजाबाई जयंती कार्यक्रम संपन्न करणेत आला. यावेळी सागर पवार हे प्रमुख पाहुणे होते. ते म्हणाले, स्वामी विवेकानंद आणि राजमाता जिजाबाई यांचा जन्मदिन हा आपणा सर्वांना प्रेरणादायी स्त्रोत आहे. विवेकानंदांच्या कार्यातून आणि राजमाता जिजाबाई यांच्या संस्कारातून नित्य प्रेरणा घेऊन जीवन उन्नत करावयाचे आहे. त्याचप्रमाणे रोज किमान एक तास प्रेरणादायी पुस्तकाचे वाचनासाठी दिला पाहिजे. गावातील विद्यावर्धिनी वाचनालय आणि शाळा हे नक्कीच वाचकांची वाचनाची भूक वाढवेल व पूर्ण करेल. प्रतिमा पूजन मान्यवरांनी केले

सातारा लिक्स बातम्या

.
"देशात आणि राज्यामध्ये चित्रपटांना पुन्हा एकदा चांगले दिवस येवू लागले आहेत. नव्वदच्या दशकात इडियट बॉक्सच्या बंधात अडकलेल्या लोकांना आता आशयघन विषय बघायला पुन्हा एकदा आवडू लागल्यामुळे चित्रपटगृहांपासून दुरावलेला रसिक मायबाप पुन्हा एकदा चित्रपटगृहांकडे आकर्षित होवू लागला आहे. देशभरात विविध राज्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय फिल्म फेस्टिव्हलचे आयोजन केले जाते. हे लोण आता जिल्हा व तालुकापातळीवरही उतरले आहे.

.
"सध्या भीमा कोरेगाव या एकच विषयावरुन राज्यात रणकंदन माजले आहे. कधी नव्हे अशी जातीय घुसळण आणि धर्मांधता राज्यात दिसून येतेय. या घटनेमुळे राज्यातील सामाजिक भाईचारा कलुषित झाला आहे. हे नेमकं काय प्रकरण आहे, हे जो-तो आपापल्या पद्धतीने मांडत आहे. त्यामुळे ही लागलेली आग शमण्यापेक्षा ती अधिक तीव्र होत चालली आहे. पुरोगामी समजल्या जाणार्‍या महाराष्ट्रात हा जातीय आगडोंब कसा विझणार? त्यापेक्षा तो अधिक धगधगेल कसा, याकडेच काही माध्यमे आपला टीआरपी वाढविण्यासाठी नको त्या वेळी, नको त्या विषयावर घसरताना दिसून येत आहेत.

.
सातारा जिल्हा हा सैनिक जिल्हा म्हणून ओळखला जातो. स्वराज्यासाठी रक्त सांडण्याचा आणि देशेच्या सेवेचा इतिहास इथल्या मातीतला डि.एन.ए आहे. हा जिल्हा शैक्षणिक प्रगतीत नवनवे उच्चांक स्थापित करतो आहे. हा धडपडणारी गुण प्रत्येक क्षेत्रात दिसतो. त्याला शिक्षण क्षेत्रही अपवाद नाही. प्राथमिक शिक्षणात ज्या झपाट्याने जिल्ह्याची प्रगती होत आहे. ती उल्लेखनीय अशीच आहे. आता हा प्रगत शैक्षणिक महाराष्ट्र कार्यक्रमांतर्गत आतापर्यंत सातारा जिल्ह्यात जिल्हा परिषद शाळांची कामगिरी अतिशय कौतुकास्पद आहे. सातारा जिल्ह्यातील खटाव तालुक्यातील विखळे, खंडाळा तालुक्यातील शिरवळ, कोरेगाव तालुक्यातील ल्हासुर्णे, पाटण तालुक्यातील तारळे(मुळी), वाई तालुक्यातील निकमवाडी, जावळी तालुक्यातील ओझरे या जिल्हा परिषद शाळांनी अतिशय चमकदार शैक्षणिक प्रगती केली आहे. मात्र सातारा तालुक्यातील अपशिंगे (मिलीटरी) जिल्हा परिषद शाळेने मात्र गुणवत्तापूर्ण शिक्षणाबरोबर खेळ आणि स्पर्धा परीक्षेतही धवल यश संपादन केले आहे. वर उल्लेख केलेल्या सर्व शाळाही प्रगत शाळा, डिजीटल शाळा आयएसओ मानांकन प्राप्त आहेत.

.
महाबळेश्वरची ओळख थंड हवेच ठिकाण म्हणून १८ व्या शतकापासून झाली... देशातील सर्वाधिक पर्जन्यमान असलेल्या क्षेत्रामध्ये हे दुसऱ्या क्रमांकाचे सह्याद्रीच्या डोंगर रांगातील गिरीवन शहर .... या शहरापासून जवळच असलेल पाचगणी हेही असच सुंदर आणि टुमदार शहर ... अशा या दोन जगप्रसिद्ध शहराच्या मध्ये भिलार हे गाव वसलेल आहे. या गावाची गेल्या काही वर्षापासून स्ट्रॉबेरी पिकविणारे गाव म्हणून ओळख झालेली आहे. इथल्या प्रत्येक शेतकऱ्यांच्या शेतात हिवाळ्यात हे श्रीमंत पिक घेतल जात... दिवसेंदिवस या भागात देशभरातून आणि जगभरातून पर्यटकांचा ओढा वाढतो आहे. त्या पर्यटकांना महाराष्ट्र कळावा म्हणून महाराष्ट्र शासनाने या वर्षी पासून या गावाला पुस्तकाच गाव म्हणून नवी ओळख दिली. ती ओळख खुप गडद झाली असून हजारो पर्यटक या गावाकडे आकर्षित होत आहेत. नेमके हे पुस्तकाचे गाव ही काय संकल्पना हे समजावून घेण्यासाठी या गावाची प्रत्यक्ष भेट घेवून साधलेला हा संवाद ...... !!

.
सातारा जिल्हा हा ऐतिहासिक पार्श्वभूमी असलेला जिल्हा आहे. या जिल्ह्याने राज्याला तसेच देशाल दिशा देण्याचे काम केले आहे. राज्य व केंद्र शासन लोकांच्या अनेक कल्याणकारी योजना राबवित असते. शासनच्या योजना राबविण्यात सातारा जिल्हा नेहमीच अग्रेसर राहिला आहे. जिल्ह्यात जलयुक्त शिवार, धरणग्रस्तांचे पुनर्वसन असो, प्राथमिक शिक्षण यासह अनेक योजनांमध्ये सातारा जिल्ह्याचे उल्लेखनीय काम केले आहे. यात जलसंधारण, शिक्षण, स्वच्छतेत जिल्ह्याने विकासाचा नवा आयाम निर्माण केला आहे. यावर टाकलेला थोडक्यात प्रकाश…


Careers

Advertise with us

Privacy policy
Copyright     TODAY MEDIA NETWORK ,  All rights reserved.